Με μια Ματιά: Σε ποιους φανερώνεται ο Χριστός;
Ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου αναλύει τη σημασία της Θείας Ανάληψης και των εμφανίσεων του Χριστού μετά την Ανάσταση.
Ο π. Ευάγγελος Παπανικολάου παραθέτει πλούσιες εμπειρίες από την ιεραποστολή στην Αφρική, συγκρίνοντας την πνευματική απλότητα των εκεί ανθρώπων με τον δυτικό υλισμό. Μέσα από μια ζωντανή αφήγηση, υπογραμμίζει την ανάγκη για ενότητα, αγάπη και ταπείνωση εντός της εκκλησιαστικής παράδοσης. Παράλληλα, εξηγεί τη διαχρονική σύνδεση του ελληνισμού με την πίστη και τον ρόλο των Αγίων ως πηγών παρηγοριάς. Καταλήγει τονίζοντας ότι το κήρυγμα πρέπει να αγγίζει τις καρδιές μέσω της προσωπικής μαρτυρίας και της μετοχής στα μυστήρια.
Δείτε το βίντεο
Η πνευματική σύνδεση μεταξύ της αφρικανικής ηπείρου και της ελληνορθόδοξης παράδοσης αποτελεί ένα πεδίο βαθιάς θεολογικής και βιωματικής αναζήτησης, όπου η μαρτυρία του Χριστού υπερβαίνει τα φυλετικά και πολιτισμικά στερεότυπα. Όπως καταδεικνύεται από τις εμπειρίες της ιεραποστολής, η προσέγγιση του θείου λόγου απαιτεί μια ριζική αναθεώρηση των μεθόδων διδασκαλίας, προσαρμοσμένη στις οδυνηρές πραγματικότητες και την πηγαία πίστη των ανθρώπων της Αφρικής.
Η Αντίστροφη Παιδαγωγική της Ιεραποστολής και η Σταύρωση των Λαών
Στην Αφρική, η μεταφορά του Ευαγγελίου συχνά ακολουθεί μια αντίστροφη πορεία, ξεκινώντας από το τέλος προς την αρχή. Ενώ στην Ελλάδα η διδασκαλία εκκινεί συνήθως από τη Γέννηση, στην Αφρική η έμφαση δίνεται στην Ανάσταση και την Ανάληψη. Αυτό συμβαίνει διότι η ιστορία της Γέννησης σε μια φάτνη φαντάζει «πολυτέλεια» για μια Αφρικανή μητέρα που γεννά στα χωράφια, κόβει τον λώρο με τα δόντια και συνεχίζει αμέσως τη σκληρή εργασία κάτω από τον ήλιο.
«Όταν πήγαμε σε μια μάνα να της πούμε ότι ο Χριστός γεννήθηκε σε μια φάτνη… σε κοίταζε και σου λεγε εγώ που το γεννάω στα χωράφια… Καλός ήταν ο Χριστός Μια χαρά ήταν ο Χριστός που είχε τη ζεστασιά του και τα μοσχαράκια».
Παρομοίως, το κήρυγμα της Σταύρωσης προσκρούει στη συλλογική μνήμη ενός λαού που βίωσε τον δικό του σταυρό μέσω της σκλαβιάς. Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, καράβια μετέφεραν ανθρώπους στην Αμερική, ενώ στην Αγγλία πληρώνονταν ασφάλιστρα για πλοία που βυθίζονταν σκόπιμα από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες τους για την είσπραξη των αποζημιώσεων. Η ελπίδα, επομένως, πηγάζει από την Ανάληψη, όπου ο Χριστός προσάγει στον Θεό την ανθρώπινη φύση στην ολότητά της, συμπεριλαμβανομένης της «μαύρης, καημένης και θλιμμένης» φύσης του πονεμένου ανθρώπου.
Το Ήθος της Αφρικανικής Καθημερινότητας και η Πίστη στην Πρόνοια
Οι άνθρωποι στην Αφρική διακρίνονται για μια βαθιά εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού, ζώντας αποκλειστικά για την ημέρα. Σε αντίθεση με τη δυτική πολυφαγία και την αγωνία για το μέλλον, εκεί συλλέγουν μόνο όση τροφή χρειάζονται για το παρόν —όπως πέντε μπανάνες ή πέντε καρύδες— θεωρώντας ότι το αύριο ανήκει στον Θεό. Είναι αξιοσημείωτο ότι δεν γνωρίζουν την έννοια της έκτρωσης και θεωρούν κάθε παιδί ευλογία, ανεξάρτητα από τις συνθήκες σύλληψης.
Σε ένα συγκλονιστικό περιστατικό στο Καμερούν, όταν βρέθηκαν δύο βρέφη εγκαταλελειμμένα σε μια σακούλα σε κάδο απορριμμάτων, σαράντα γυναίκες φιλονικούσαν για το ποια θα τα υιοθετήσει. Μία από αυτές αρνήθηκε να τα χωρίσει, δηλώνοντας ότι στο ένα παιδί έβλεπε τον μελλοντικό Πρόεδρο του Καμερούν και στο άλλο τον Αρχιεπίσκοπο. Αυτό το ήθος της αλληλοβοήθειας εκδηλώνεται ακόμη και στα υποτυπώδη σχολεία που χτίζει η Εκκλησία, όπου 50 παιδιά κάθονται στο δάπεδο κάτω από κλαδιά, έχοντας ως μοναδικά μέσα έναν μαυροπίνακα και την κιμωλία.
Η Θεολογία των Έντεκα Εωθινών Φανερώσεων
Η ορθόδοξη παράδοση διασώζει τις έντεκα εμφανίσεις του αναστάντος Χριστού, οι οποίες αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της πίστης και διδάσκονταν παλαιότερα στον λαό μέσα από απλά τραγούδια και μετρήματα. Η πρώτη φανέρωση έγινε στη Θεοτόκο, η οποία, σύμφωνα με τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, δεν εγκατέλειψε ποτέ τον τάφο, περιμένοντας με βεβαιότητα την Ανάσταση του Υιού της. Ακολούθησε η εμφάνιση στις Μυροφόρες με τον χαιρετισμό «Χαίρετε», μια λέξη που μεταποίησε τη θλίψη της ανθρώπινης φύσης σε χαρά.
Στη Μαρία τη Μαγδαλινή, ο Χριστός απηύθυνε το περίφημο «Μη μου άπτου», υπενθυμίζοντας ότι η κοινωνία μαζί Του απαιτεί την αλλαγή του φρονήματος μέσω του Αγίου Πνεύματος και όχι μια απλή προσκόλληση στην ανθρώπινη παρουσία Του. Η πέμπτη φανέρωση έγινε στους έντεκα μαθητές, ενώ η έκτη στον Λουκά και τον Κλεόπα στην πορεία προς Εμμαούς. Εκεί, ο Χριστός τους ερμήνευσε τις γραφές ξεκινώντας από τον Μωυσή, ενώ η αναγνώρισή Του έγινε από τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο έκοψε το ψωμί στο τραπέζι.
Η Ελληνική Κληρονομιά και η Πνευματική Διάσταση της Γλώσσας
Υπάρχει μια βαθιά ιστορική και γλωσσική συνέχεια που συνδέει τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τον Χριστιανισμό. Ο Ασκληπιός, ο οποίος ήταν βασιλιάς της Τρίκκης (σημερινά Τρίκαλα) και θεραπευτής, φέρει ένα όνομα που ετυμολογικά σημαίνει «ήπιο φως», παραπέμποντας άμεσα στο χριστιανικό «Φως Ιλαρόν». Η ιεραποστολική δράση στην Αφρική συναντά αυτή την ελληνική επιρροή, καθώς το πρώτο γραμματόσημο του Καμερούν απεικόνιζε τον ορθόδοξο ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
Η χρήση της λέξης «Χαίρετε», που ήταν ο αρχαίος ελληνικός χαιρετισμός, υπογραμμίζει τη νίκη επί του θανάτου, σε αντίθεση με τις σύγχρονες συμβάσεις όπως το «καλησπέρα» που χρησιμοποιείται αλόγιστα ακόμη και στις 12:01 το μεσημέρι. Η γλώσσα στην ιεραποστολή υπερβαίνει τα λόγια, καθώς στην Αφρική υπάρχουν πάνω από 200 διαφορετικές γλώσσες και διάλεκτοι, καθιστώντας την επικοινωνία μια πράξη καρδιάς και ανιδιοτέλειας.
Εκκλησιολογία και η Κριτική του Δυτικού Δογματισμού
Η Εκκλησία ορίζεται από τη σύναξη των πιστών και την τήρηση της αποστολικής παράδοσης και όχι μόνο από την αποστολική διαδοχή. Ο απόστολος Πέτρος, παρά τη σημαντική του θέση, ελέγχθηκε από το σύνολο των Αποστόλων για τη στάση του απέναντι στον Κορνήλιο, αποδεικνύοντας ότι στην Εκκλησία κανείς δεν κατέχει το αλάθητο. Το δόγμα του αλαθήτου θεσπίστηκε από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία μόλις το 1870, ενώ το Filioque, το οποίο ο Πάπας τον 8ο αιώνα χαρακτήριζε ως αίρεση, αποτελεί μια μεταγενέστερη προσθήκη που αλλοιώνει τη θεολογία του Αγίου Πνεύματος.
Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί και ο απόστολος Θωμάς, ο οποίος δεν είδε τον Χριστό την πρώτη φορά επειδή δεν ήταν «ομόμορφος» με τους υπόλοιπους, δηλαδή δεν βρισκόταν στη σύναξη της κοινότητας. Ο Παύλος, ο πρώην διώκτης, κατηχήθηκε από τον ίδιο τον Χριστό και βαπτίστηκε από τον Ανανία στη Δαμασκό, πριν ανυψωθεί στους ουρανούς για να ακούσει «άρρητα ρήματα».
«Είμαστε ένα τεράστιο ψηφιδωτό στο οποίο όλοι και εσείς και εγώ και όλοι μας συμμετέχουμε… Στην Κίνα έχουμε ορθοδόξους χριστιανούς Όλοι οι μάρτυρες της Κίνας γιορτάζονται την ημέρα 11 Ιουνίου».
Η Μυστική Γλυκύτητα της Θείας Κοινωνίας
Η παρουσία του Χριστού μετά την Ανάσταση επιβεβαιώθηκε μέσα από την κοινή τράπεζα. Ο Χριστός ζήτησε τροφή και έφαγε «ιχθύος οπτού μέρος» και «κηρίον μελισσίου», για να αποδείξει ότι το αναστημένο Του σώμα δεν ήταν φάντασμα. Η χρήση του κεριού και του μελιού συμβολίζει τον φωτισμό του κόσμου και τη γλυκύτητα που αφήνει ο Χριστός στην ανθρώπινη ψυχή.
Στη θεία λειτουργία, η αναφορά στη Δευτέρα Παρουσία γίνεται με τέτοια βεβαιότητα, σαν να έχει ήδη συμβεί, διότι για την Εκκλησία ο χρόνος υπερβαίνεται. Η ιεραποστολή, τελικά, δεν είναι μια προσπάθεια επιβολής, αλλά μια πρόσκληση σε μια ζωή όπου «η καρδιά με την καρδιά μαλάσσεται» και όπου κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως χρώματος, καλείται να γίνει ψηφίδα στο σώμα του Χριστού.