Αυτοεκπληρούμενη προφητεία

Ο πατέρας Παύλος ξεκινά ορίζοντας την έννοια του προφήτη στην Ορθόδοξη Εκκλησία και την Αγία Γραφή, τονίζοντας ότι οι πραγματικές προφητείες προέρχονται από τον Θεό και απαιτούν πνευματική καθοδήγηση για την ερμηνεία τους. Αντιθέτως, η αυτοεκπληρούμενη προφητεία είναι μια υποκειμενική κατασκευή της πραγματικότητας από το άτομο, που συχνά επηρεάζεται από κρυφή υπερηφάνεια και οδηγεί σε εσφαλμένες ερμηνείες, όπως φαίνεται από παραδείγματα σχετικών προφητειών του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και σύγχρονων εσχατολογικών προβλέψεων. Τέλος, το κείμενο αναφέρει το θεώρημα των Thomas και Merton για να εξηγήσει πώς μια ψευδής ιδέα μπορεί να γίνει πραγματικότητα μέσω της συμπεριφοράς των ατόμων και της ψυχολογίας της μάζας, με παράδειγμα την κατάρρευση μιας τράπεζας λόγω φήμης.

Δείτε το βίντεο

Αυτοεκπληρούμενη προφητεία

Τι είναι η αυτοεκπληρούμενη προφητεία;

Ο Προφήτης στην Ορθόδοξη Εκκλησία και τη Βίβλο

Ο πατέρας Παύλος ξεκινάει την ομιλία του ορίζοντας τι είναι προφήτης στην Ορθόδοξη Εκκλησία και τη Βίβλο. Η εβραϊκή λέξη για τον προφήτη είναι “ναβί”. Η λέξη αυτή προέρχεται από το ρήμα “ναβού”, που σημαίνει «αναγγέλλω» ή «διακηρύττω». Έτσι, προφήτης είναι «ο άνθρωπος ο οποίος διακηρύττει ή αναγγέλει αυτά που του έχει πει ο Θεός».

Στην Παλαιά Διαθήκη, οι προφήτες θεωρούνταν ότι μετέφεραν το θέλημα του Θεού στους ανθρώπους και τους προετοίμαζαν για τον ερχομό του Μεσσία. Ο πατέρας Παύλος αναφέρει ως παραδείγματα τους μεγάλους προφήτες όπως ο Ησαΐας, ο Ιερεμίας, ο Ιεζεκιήλ, ο Δανιήλ και ο Ηλίας. Επιπλέον, υπάρχει μια δωδεκάδα μικρών προφητών που περιλαμβάνονται στην Παλαιά Διαθήκη: ο Ωσηέ, ο Αμώς, ο Μιχαίας, ο Ιωήλ, ο Αβδιού, ο Ιωνάς, ο Ναούμ, ο Αββακούμ, ο Σοφονίας, ο Αγγαίος, ο Ζαχαρίας και ο Μαλαχίας.

Στην Καινή Διαθήκη, ο Ιησούς Χριστός αποκαλείται προφήτης δύο φορές στο Ευαγγέλιο του Λουκά και στον Ιωάννη, καθώς και στις Πράξεις των Αποστόλων. Στην χριστιανική εκκλησία του 1ου αιώνα, υπήρχαν δύο είδη προφητών: αυτοί με το ελεύθερο προφητικό χάρισμα και η χειροτονημένη τάξη των προφητών με ειδικές εκκλησιαστικές λειτουργίες. Στην Καινή Διαθήκη και στις μέρες μας, ο όρος “προφήτης” μπορεί επίσης να αναφέρεται στον άνθρωπο που κάνει κατήχηση. Ο πατέρας Παύλος τονίζει αυτή τη διάφορα ως προς το τι είναι προφήτης στην ορθόδοξη χριστιανική διδασκαλία.

Η Αυτοεκπληρούμενη Προφητεία: Ορισμός και Επιδράσεις

Ο πατέρας Παύλος σημειώνει ότι η αυτοεκπληρούμενη προφητεία δεν είναι τόσο θεολογικό θέμα, όσο αγγίζει τα όρια της ψυχολογίας. Ο όρος αποτελεί ένα φαινόμενο που συναντάται συχνά σε ιστορικά, κοινωνικά και οικονομικά κείμενα, υποδηλώνοντας μια τεράστια δυναμική σχέση μεταξύ διαφόρων παραγόντων. Χρησιμοποιείται συχνά, ακόμη και καταχρηστικά, για να υποδείξει τη σημασία της ανατροφοδότησης σε ένα σύστημα.

Ο πατέρας Παύλος δίνει ιστορικά παραδείγματα των επιπτώσεων της αυτοεκπληρούμενης προφητείας:

• «Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία υπήρξε η αιτία για το κραχ της Αμερικής το 1929».
• Αυτό το κραχ «βύθισε βέβαια τον αδυνατισμένο κόσμο σε τρομερή ύφεση ανοίγοντας έτσι στο δρόμο για όσους έχουμε διαβάσει την ιστορία ανοίγοντας έτσι στο δρόμο για τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο».
  Οι προεκτάσεις του φαινομένου στο σύγχρονο χρηματοοικονομικό σύστημα είναι σημαντικές και μελετώνται από χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, αν και αυτό δεν ενδιαφέρει τον πατέρα Παύλο στο πλαίσιο της συζήτησης.

Το φαινόμενο της αυτοεκπληρούμενης προφητείας αναφέρεται στην «εικόνα που οικοδομούν οι αντιλήψεις ενός ατόμου για την πραγματικότητα και την επίδραση αυτών». Ο πατέρας Παύλος εξηγεί ότι κάποιοι άνθρωποι «έχουν κάποιες αντιλήψεις και να προσπαθούν να φέρουν τις δικές τους αντιλήψεις μέσα στον κόσμο το δικό μας έτσι ώστε να φανούν οι αντιλήψεις τους ως πραγματικότητα με το α με το σκεπτικό ότι θα υπάρχει και μία επίδραση αυτών των των αντιλήψεων».

Πραγματικότητα και Αλήθεια: Η Επίδραση του Θετικισμού

Το νόημα της αυτοεκπληρούμενης προφητείας συσχετίζεται με τη φιλοσοφία της επιστήμης, ιδιαίτερα με την αναγνώριση και επαλήθευση του πραγματικού. Ο πατέρας Παύλος τονίζει τη διαφορά μεταξύ του «τι είναι πραγματικό και το τι κάνει κάτι να είναι αληθινό». Δίνει το παράδειγμα του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας: «Πραγματικότητα ήτανε Ο πόλεμος είναι μάλλον ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας Το αληθινό είναι από τη μεριά των Ρώσων το χουνε οι Ρώσοι Από τη μεριά των Ουκρανών το χουν οι Οικρανοί Όμως ένας άνθρωπος ο οποίος βλέπει τα πράγματα με αντικειμενικότητα βρίσκει όχι μεσοβέζικη λύση αλλά τη χρυσή τομή». Τονίζει ότι πρέπει να αναζητούμε τη χρυσή τομή για να κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει το κακό.

Η διάκριση μεταξύ πραγματικού και αληθινού έχει απασχολήσει την γνωσιολογία και διάφορα ρεύματα του 19ου αιώνα. Ένα από αυτά είναι ο θετικισμός, ο οποίος «ορίζει ως πραγματικό ό,τι είναι λογικά επιστημονικά επαληθεύσιμο και υποστηρίζει την επιστήμη και τον ίστατο τρόπο ανακάλυψης αλήθειας». Με απλά λόγια, ο θετικισμός θεωρεί πραγματικό ό,τι μπορεί να επαληθευτεί επιστημονικά ή να ερμηνευτεί λογικά.

Ωστόσο, ο πατέρας Παύλος υπογραμμίζει ότι «Θετικισμός και χριστιανός ορθόδοξος δεν ταιριάζουν». Αυτό συμβαίνει διότι «τα μυστήρια της εκκλησίας δεν μπορούν ούτε με την επιστήμη να επαληθευτούν αλλά ούτε και λογικά να εξηγηθούν». Για τα πνευματικά ζητήματα, χρειαζόμαστε πνευματικά κριτήρια. Πολλοί άνθρωποι σήμερα μπερδεύουν τον υλικό με τον πνευματικό κόσμο, προσπαθώντας να μεταφέρουν αρχές από τον έναν στον άλλον, κάτι που οδηγεί σε σύγχυση. Ο πατέρας Παύλος αναφέρει ότι ομάδες όπως η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα έχουν πολύ θετικισμό, βασιζόμενοι αποκλειστικά στην επιστήμη. Συνεχίζοντας στον λογικό θετικισμό, επισημαίνει ότι αυτό σημαίνει την ύπαρξη αποδείξεων μέσω της λογικής.

Η Ερμηνεία των Προφητειών και οι Κίνδυνοι της Παρανόησης

Ο πατέρας Παύλος αναφέρεται στην επιστημονική μέθοδο, όπου η παρατήρηση είναι μέσο επαλήθευσης μιας επιστημονικής θεωρίας. Ωστόσο, τονίζει: «Μία επιστημονική θεωρία ποτέ δεν είναι απόδειξη Είναι απλά μία θεωρία Είναι θα λέγαμε μία γνώμη μία ιδέα Δεν είναι απόδειξη». Όλες οι θεωρίες που κυκλοφορούν για διάφορα γεγονότα είναι απλώς θεωρίες.

Ο κίνδυνος προκύπτει «Όταν η θεωρία μπερδευτεί με την προφητεία τότε έχουμε ερμηνεία σε εισαγωγικά της προφητείας πρωτεσταντικό τον τρόπο Δηλαδή ο καθένας ερμηνεύει όπως θέλει». Η σωστή προσέγγιση, σύμφωνα με τον πατέρα Παύλο, είναι ότι υπάρχει μία ερμηνεία που έχει δοθεί από θεόπνευστους ανθρώπους, όπως ο Ιερός Χρυσόστομος, ο Μέγας Βασίλειος ή ο Άγιος Νεκτάριος. Αντί να διαβάζουμε τους Πατέρες για να δούμε αν κάποιος έχει ερμηνεύσει ή προειδοποιήσει για μια προφητεία, προσπαθούμε να τη λύσουμε με τη λογική μας.

Ο πατέρας Παύλος παραθέτει διάφορα παραδείγματα λανθασμένων ερμηνειών προφητειών:

1. Οι προφητείες του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και ο Αγαθάγγελος: Υποστηρίζεται ότι οι προφητείες του Αγίου Κοσμά επηρεάστηκαν από την οπτασία του Αγαθάγγελου, ένα χρησμολογικό κείμενο που κυκλοφορούσε στους υποδουλωμένους Έλληνες και καλλιεργούσε ψεύτικες ελπίδες για την απελευθέρωση από το «ξανθό γένος». Ο πατέρας Παύλος αναφέρει ότι άκουγε αυτή την ιστορία από παιδί, αλλά τονίζει πως «πουθενά ανάμεσα στις διδαχές του όπου φυλάει την αθετική διδασκαλία του Αγίου Κοσμά δεν υπάρχει δείγμα αυτής της νοοτροπίας».

2. Η παρερμηνεία του μοναχού Μάξιμου για το τέλος του κόσμου το 2018: Ο μοναχός Μάξιμος είχε προβλέψει ότι το τέλος του κόσμου θα ερχόταν στις 25 Μαρτίου 2018, μάλιστα είχε εκδώσει και σχετικό βιβλίο. Βασίστηκε στην 12η προφητεία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού που λέει: «το ποθούμενο θα έρθει όταν θα έρθουν δύο πασχαλίες μαζί». Εκείνη την εποχή, Μεγάλη Παρασκευή συνέπεσε με την 25η Μαρτίου (Ευαγγελισμός). Πολλοί θεώρησαν ότι αυτή θα ήταν η ημερομηνία ερχομού του Αντίχριστου, προκαλώντας αναστάτωση και ακόμη και πανικό στα σούπερ μάρκετ. «Τότε μετρήσανε τις μέρες αυτές με το παλαιό ημερολόγιο Γιατί 25η Μαρτίου τότε έπεφτε με το παλαιό ημερολόγιο Τη μετρήσανε μετρήσανε λάθος την προφητεία και την ερμηνεύσανε λάθος στην προφητεία». Ο πατέρας Παύλος δηλώνει πως «όπως βλέπετε μετά από 7 χρόνια ζούμε κανονικά Έτσι ζούμε κανονικότατα Λάθος της προφητείας».

3. Η επικινδυνότητα της εσχατολογίας: «Ελκύει πάρα πολύ η εσχατολογία Όμως για να μπορέσεις να διαβάσεις την εσχατολογία για να μπορέσεις να μπεις στο νόημα ας πούμε της παλαιάς της συγγνώμη της Αποκαλύψεως το βιβλίο το τελευταίο Οι πατέρες τα βάλανε τα βιβλία με την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος σε μία σειρά». Για να κατανοήσουμε την Αποκάλυψη, πρέπει να περάσουμε από όλα τα προηγούμενα στάδια, όπως τα Ευαγγέλια (Ματθαίος, Μάρκος, Λουκάς, Ιωάννης, Πράξεις, επιστολές), καθώς το Ευαγγέλιο του Ιωάννη δείχνει περισσότερο τη θεϊκή φύση του Χριστού σε αντίθεση με τα άλλα. Δεν μπορούμε να παραλείψουμε στάδια, όπως ένα παιδί του νηπιαγωγείου να προσπαθήσει να μάθει πανεπιστημιακά ζητήματα.

4. Άλλη διδαχή του Αγίου Κοσμά και ο 8ος αιώνας: Ο πατέρας Παύλος αναφέρει μια δεύτερη διδαχή του Αγίου Κοσμά, στην οποία λέει: «θα σας φανερώσω χριστιανοί μου το εξεύρω πως θα σας καύσω την καρδία, είναι φοβερό και λυπηρό τρέμει η καρδιά μου να υπό τι να κάνω όπου μου λέει ο Χριστός πως αν ίσως και δεν το φανερώσω με θανατώνει και με βάνει στην κόλασην, μα φανερώνει η γραφεία γραφεί το άγιο και ιερό ευαγγέλιο πως εις τον 8ο αιώνα θα γίνεται το τέλος του κόσμου και μέλει να χαλάσει αυτός ο κόσμος».

5. Σύγχυση και κρυφή υπερηφάνεια: Όταν κάποιος χωρίς τη γνώμη των Πατέρων της Εκκλησίας προσπαθεί να ερμηνεύσει προφητείες, όπως αυτές του Αγίου Κοσμά ή του προφήτη Δανιήλ, «κύριος υποκινητής όλων αυτών των πραγμάτων είναι αυτό που λέμε κρυφή υπερηφάνεια». Αυτή η υπερηφάνεια τον κάνει να πιστεύει ότι μπορεί να καταλάβει τα πράγματα καλύτερα από τους Πατέρες. Αυτό γίνεται «κατά παραχώρηση Θεού για να διορθώσω την απιστία μου», αλλά ο άνθρωπος λόγω της κρυφής υπερηφάνειας δεν το καταλαβαίνει. Ο πατέρας Παύλος τονίζει ότι αυτή η κρυφή υπερηφάνεια είναι ένα πάθος που βαραίνει τον άνθρωπο, ακόμα κι αν ο ίδιος δεν το συνειδητοποιεί.

6. Προφητείες για τον πόλεμο Ιράν-Ισραήλ: Πρόσφατα, με τον πόλεμο Ιράν-Ισραήλ, πολλοί έλεγαν ότι θα γίνει χαμός και θα ξαναρχίσει. Όταν υπήρξε κατάπαυση του πυρός, αυτοί οι άνθρωποι πήραν «μια άλλη προφητεία η οποία έχει εκπληρωθεί η οποία λέει θα φύγουν αλλά θα ξανάρθουν Προφητεία αυτοί έχει πληρωθεί να φύγουν λέει αλλά θα ξανάρθουν και το λένε να Προσπαθούν δηλαδή να δικαιολογήσουνε την αποτυχία με μία άλλη προφητεία». Αυτό μετατρέπει την πραγματικότητα της προφητείας σε μια προσωπική «αλήθεια».

7. Ο “Κασιδιάρης” και ο αριθμός 666: Αναφέρεται στην 47η προφητεία του Αγίου Κοσμά που λέει «ο χαλασμός η κατά η κατάλληλος το κακό θα γεννεί από έναν κασιδιάρη». Ο πατέρας Παύλος εξηγεί ότι “κασιδιάρης” σημαίνει αυτός που έχει λίγα μαλλιά, όχι ο βρόμικος ή ο φαλακρός. Πολλοί έψαχναν να βρουν ποιος είναι ο Αντίχριστος, και βρήκαν, βασιζόμενοι στο «ώδε η σοφία εστίν· ο έχων νούν ψηφισάτω τον αριθμόν τού θηρίου· αριθμός γάρ ανθρώπου εστί· και ο αριθμός αυτού χξς’», ότι ο επόμενος βασιλιάς της Αγγλίας, ο William V (γιος της Diana), θα είχε το άθροισμα 666. Αυτή η ερμηνεία αποδείχθηκε λανθασμένη.

Το Θεώρημα του Τόμας και η Υποκειμενική Κατασκευή της Πραγματικότητας

Ο πατέρας Παύλος εισάγει το Θεώρημα του Τόμας, το οποίο διατυπώθηκε από τους κοινωνιολόγους Thomas και Thomas το 1928, στο βιβλίο τους “The Child in America Behavior Problems and Programs”. Η ουσία του θεωρήματος είναι: «εάν οι άνθρωποι ορίζουν καταστάσεις ως πραγματικές τότε ότι είναι πραγματικοί στις συνεπίές τους». Αυτό σημαίνει ότι αν εγώ ορίσω ότι είμαι ο καλύτερος κατηχητής, παρόλο που δεν είναι πραγματικότητα, η συνέπεια θα είναι η απώλεια της ψυχής μου.

Ο πατέρας Παύλος εξηγεί ότι «η συμπεριφορά των ατόμων μπορεί να καθοριστεί από την υποκείμενη κατασκευή της πραγμα κατασκευή υποκειμενική κατασκευή της πραγματικότητας και όχι από την αντιμεειμενική πραγματικότητα». Άτομα που βγαίνουν και ερμηνεύουν προφητείες έχουν «κατασκευάσει μια πραγματικότητα στο μυαλό τους η οποία δεν έχει καμία σχέση με την αντικειμενική πραγματικότητα». Ούτε οι προφητείες τους βγαίνουν, ούτε οι ίδιοι ζουν στην πραγματικότητα – «έχουν φτιάξει έναν δικό του κόσμο».

Δίνει ένα παράδειγμα με έναν έφηβο που του δίνεται επανειλημμένα η ταμπέλα “άτακτος” ή “τροπαλός”, και τελικά μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτόν τον χαρακτηρισμό, ακόμα κι αν δεν ήταν στον χαρακτήρα του. Εφαρμόζοντας αυτό στην ορθόδοξη ζωή, αν κάποιος προσκολληθεί σε έναν υποτιθέμενο «αγωνιστή της Ορθοδοξίας», τότε αυτός ο άνθρωπος «λαμβάνει το χαρακτηρισμό του αγωνιστή και πλάθει μία πραγματικότητα μέσα στο μυαλό του ότι αυτός είναι αυτός που αγωνίζεται για την ορθοδοξία Αυτός είναι ο μόνος». Χρησιμοποιούν ακόμα και την Παλαιά Διαθήκη για να υπονοήσουν ότι είναι σταλμένοι του Θεού.

«Η υποκειμενική κατασκευή της πραγματικότητας» σημαίνει ότι ζουν στον δικό τους κόσμο, έχουν δημιουργήσει έναν «μικρόθεο» που τους υπαγορεύει τι να κάνουν και πάντα συμφωνεί μαζί τους. Εφόσον είναι υποκειμενική, αυτή η κατασκευή είναι «κάτι ψεύτικο Άρα είναι έργο του διαβόλου Γιατί η πατέρας του ψεύδους λένε πατέρας της εκκλησίας είναι ο διάβολος και όχι αντικειμενική πραγματικότητα». Ο άνθρωπος που έχει υποκειμενική κατασκευή της πραγματικότητας «έχει φύγει από τη χάρη του Θεού». Αυτό είναι ο ορισμός του Θεοπαίκτη.

Η συμπεριφορά των γύρω ατόμων διαμορφώνεται με βάση το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό που υποτίθεται ότι περιλαμβάνεται στην προσωπικότητα του ανθρώπου. Έτσι, δημιουργείται ένας κύκλος ανθρώπων που «θεωρούν πρώτον ότι εγώ είμαι αγωνιστής και δεύτερον ότι αυτά που λέω είναι σωστά και εντρυφούν στην προσωπικότητά μου». Τελικά, το χαρακτηριστικό αυτό αντικατοπτρίζει τη συμπεριφορά του ατόμου, κάνοντας πραγματικότητα την αρχική αντίληψη των τρίτων για την προσωπικότητά του.

Ο πατέρας Παύλος εξηγεί ότι αυτό είναι σαν να δημιουργείς μια «δική μου ιστορία» όπου ο Θεός είναι διαφορετικός. Σε μια θρησκεία υπάρχει το αντικείμενο (ο Θεός), το υποκείμενο (ο άνθρωπος) και η σχέση μεταξύ τους. Αν κάποιος φτιάξει μια ορθόδοξη θρησκεία στο μυαλό του και ονομάσει τον Θεό Ιησού Χριστό, τότε βρίσκει ανθρώπους να τον περιβάλλουν που συμφωνούν με τις δικές του ιδέες και τον «δικό του Θεό». «Άρα στην προσωπικότητα στην πραγματικότητα αρχίζει το ψέμα να γίνεται αλήθεια Και πλέον αυτός ο άνθρωπος δεν μπορεί να ξεχωρίσει ποιο είναι το ψέμα και ποια είναι αλήθεια». Παρόλο που διαβάζει τα ίδια βιβλία και πιστεύει στον ίδιο Θεό, ο «δικός του Θεός είναι ψεύτικος γιατί τον έχει πλάσει ο ίδιος».

Η Θεωρία του Μέρτον και η Ψυχολογία της Μάζας

Ο πατέρας Παύλος συνεχίζει με τη θεωρία του Ρόμπερτ Κ. Μέρτον (Robert K. Merton) από το 1948, ο οποίος επέκτεινε την ιδέα του Τόμας. Ο Μέρτον «εξηγεί πώς μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία ακόμη και μία ψεύτικη ιδέα μπορεί να γίνει αληθινή». Αυτό εστιάζει στην ανάπτυξη παραδειγμάτων λειτουργίας του φαινομένου σε μία κοινωνία. Με απλά λόγια, αυτό ονομάζεται «Ψυχολογία μάζας», την οποία «είχε καταφέρει και είχε αποστηθήσει είχε καταλάβει τόσο καλά και τη χρησιμοποιούσε τόσο έξυπνα γιατί ήταν επανέξυπνος ο Αδόλφος Χίτλερ».

Ο Μέρτον χρησιμοποιεί ένα πραγματικό γεγονός ως παράδειγμα: το 1932, μια αμερικανική τράπεζα, η Las National Bank, έπεσε θύμα της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Η τράπεζα ήταν επιτυχημένη και αξιόπιστη, αλλά «δημιουργήθηκε εξαπλώθηκε μία φήμη περιχρεοκοπίας της». Αυτή η φήμη ήταν ψεύτικη. «Κι όμως με τη διαρροή της φήμης… Οι πελάτες έσπευσαν να ρευστοποιήσουν τις καταθέσεις τους και να πουλήσουν τις μετοχές τους». Ως αποτέλεσμα, «η τράπεζα πράγματι χρεοκόπησε σε λίγες μέρες».

Ο πατέρας Παύλος παρομοιάζει αυτό το φαινόμενο με την Εκκλησία: «Η εκκλησία της Ελλάδος η εκκλησία γενικότερα έπεσε θύμα της αυτοκλήμενης οφητείας Η εκκλησία αυτή ήταν πετυχημένη και αξιόπιστη έως ότου δημιουργήθηκε και εξαπλώθηκε μία φήμη ότι τα μυστήριά της είναι άκυρα». Όπως οι πελάτες έφυγαν από την τράπεζα, έτσι και «Το πίμνιο της εκκλησίας έφυγε από την εκκλησία θεωρώντας ότι η εκκλησία έχει ακυρα μιστήρια ψάχνοντας τα έγκυρα μυστήρια». Ο στόχος αυτών που διαδίδουν τέτοιες φήμες, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων εντός της Εκκλησίας, είναι «να κλείσουν το θεοσύστατο ίδρυμα που λέγεται εκκλησία έτσι ώστε να μας βρει ο διάβολος ξεβράκωτος και να γίνει ό,τι είναι να γίνει».

Εξηγεί ότι ένας τυπικός Ορθόδοξος χριστιανός θα επαναστατήσει αν του πεις να κλείσει την εκκλησία, καθώς η ψυχή του είναι «θεοκίνητη». Ένας αδιάφορος ίσως το δεχτεί. Αλλά υπάρχουν και εκείνοι που «βρίσκονται υποτίθεται μέσα στην εκκλησία αλλά θέλουν να κλείσουν» το θεοσύστατο ίδρυμα. Ο πατέρας Παύλος προειδοποιεί ότι αυτά τα άτομα είναι εκπαιδευμένα και χρησιμοποιούν τέτοιες τακτικές, ή συμβουλεύονται άτομα που τις γνωρίζουν.

Συμβουλές και Μελλοντικά Σχέδια

Ο πατέρας Παύλος καταλήγει με μια σημαντική προτροπή: «Όλος ο κόσμος να σας πει έξω απ την εκκλησία εσείς θα είσαστε μες στην εκκλησία Όλος ο κόσμος να σας πει ότι αυτό που κοινωνάτε άπαγε της βλαστιμίας δεν είναι αυτό που νομίζετε ότι είναι εσείς θα πηγαίνετε και θα κλειωνάτε Εάν νομίζουν εάν σας λένε ότι ψευτοπαντρεύεστε ψευτοβαφτίζετε γι αυτά εσείς θα συνεχίζετε να πηγαίνετε εκεί που να πάτε και να κάνετε αυτό που δεν κάνετε». Τονίζει την ανάγκη για μεγάλη προσοχή διότι παίζουν «όχι μόνο με την πίστη σας αλλά παίζουνε και με τα συναισθήματά σας. Και αυτός ο συναισθηματικός πόλεμος είναι περίεργος. Θέλει πολύ μεγάλη προσοχή». Ελπίζει ότι όλοι θα καταλάβουν και θα απορρίψουν τέτοιες καταστάσεις και θεωρίες.