Με μια Ματιά
Ο πατέρας Παύλος συζητά τις διαφορές μεταξύ Ορθοδοξίας, Ρωμαιοκαθολικισμού και Προτεσταντισμού. Ο πατέρας Παύλος επικεντρώνεται στην κριτική του Προτεσταντισμού, ιδιαίτερα στην απόρριψη της Ιεράς Παράδοσης από τους Προτεστάντες και στην αρχή της ερμηνείας της Βίβλου από τον καθένα.
Αναφέρεται επίσης στην άρνηση των Προτεσταντών να τιμούν τους Αγίους, τα Ιερά Λείψανα και τις εικόνες, χρησιμοποιώντας χωρία της Βίβλου και ιστορικά παραδείγματα για να υποστηρίξει την ορθόδοξη θέση.
Ο πατέρας Παύλος προσκαλεί τους πιστούς να προετοιμαστούν για συζητήσεις με Προτεστάντες, ενθαρρύνοντας τη μελέτη συγκεκριμένων βιβλικών εδαφίων.
Δείτε το βίντεο
Οι Πλάνες των Προτεσταντών
Εισαγωγή στις Διαφορές των Χριστιανικών Ομολογιών
Ο ομιλητής, ένας Ορθόδοξος ιερέας, ξεκινά αναφέροντας ότι ο χριστιανικός κόσμος είναι διηρημένος σε διαφορετικούς κλάδους. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι Ορθόδοξοι, και από την άλλη οι Ρωμαιοκαθολικοί, οι οποίοι αναφέρονται επίσης ως παπικοί ή Λατίνοι. Υπάρχουν επίσης και οι λεγόμενοι Προτεστάντες. Ο ομιλητής δηλώνει ότι το θέμα των πλανών των Προτεσταντών του αρέσει πάρα πολύ, ειδικά λόγω της παρουσίας Προτεσταντών σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το YouTube. Στόχος του είναι να κάνει μια συζήτηση για αυτούς τους ανθρώπους.
Ιστορικό Πλαίσιο των Διαφωνιών
Κατά τους δέκα πρώτους αιώνες, η εκκλησία ήταν ενωμένη και διοικούνταν από τα πέντε πατριαρχεία. Στη συνέχεια, το Πατριαρχείο της Ρώμης απεκόπη, αποσχίστηκε, και τότε άρχισαν οι μεγάλες παπικές καινοτομίες και πιέσεις στον δυτικό κόσμο. Η Δύση δεν άντεξε τις πιέσεις του Παπισμού, πιέσεις που είναι γνωστές σε όλη τη δυτική ιστορία. Ως αποτέλεσμα αυτής της αδυναμίας να αντέξει τις πιέσεις, εμφανίστηκε αυτό που σήμερα αποκαλούμε Προτεστάντες. Ο ομιλητής αναφέρει χαρακτηριστικά ότι κάποια στιγμή “να σκάσει ο Λούθυρος” και να αρχίσει να λέει διάφορα, μη αντέχοντας την κατάσταση.
Η Βίβλος και η Ιερά Παράδοση: Μια Βασική Διαφορά
Μία από τις βασικές διαφορές όσον αφορά τα θεμέλια της πίστεως, όπως τονίζεται, είναι η παραδοχή της Ιεράς Παράδοσης. Οι Ορθόδοξοι και οι Ρωμαιοκαθολικοί παραδέχονται και τη Βίβλο (την Αγία Γραφή) και την Ιερά Παράδοση. Αντίθετα, οι Προτεστάντες παραδέχονται μόνο τη Βίβλο και απορρίπτουν την Ιερά Παράδοση. Ο ομιλητής θεωρεί λυπηρό το ότι ο προτεσταντικός κόσμος έχει αποκοπεί από την Ιερά Παράδοση, η οποία έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία.
Ο ομιλητής αντιτίθεται στην ιδέα ότι όσα είπε ή έπραξε ο Χριστός ή οι Απόστολοι περιορίζονται μόνο σε αυτά που γράφονται στα Ευαγγέλια, στις Πράξεις ή στις Επιστολές των Αποστόλων. Όλα αυτά, όπως και πολλά περισσότερα, τα μαθαίνουμε μέσα από την Ιερά Παράδοση.
Παρατίθενται χωρία από την Καινή Διαθήκη για να υποστηριχθεί η αναγκαιότητα της παράδοσης, όχι μόνο των γραπτών αλλά και των προφορικών.
* Στη δεύτερη επιστολή του Ιωάννου, στίχος 12, ο Άγιος Ιωάννης ο Απόστολος αναφέρει: “πολλά έχω υμίν γράψαι, ουκ ηβουλήθην διά χάρτου και μέλανος”. Ο ομιλητής ερμηνεύει ότι ο Απόστολος λέει πως πάρα πολλά θα τα πει προφορικά, δεν θα τα γράψει σε χαρτί.
* Στην τρίτη επιστολή του Ιωάννου, στίχος 13, αναφέρεται: “πολλά είχον γράψαι, αλλ’ ου θέλω διά μέλανος και καλάμου σοι γράψαι”. Αυτό το χωρίο, όπως και το προηγούμενο, χρησιμοποιείται για να δείξει ότι η ίδια η Καινή Διαθήκη αναφέρει ότι είναι απαραίτητη και η παράδοση, όχι μόνο τα γραπτά αλλά και τα προφορικά οπωσδήποτε.
* Στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή, 11ο κεφάλαιο, στίχος 34, όπου ο Απόστολος Παύλος ομιλεί για το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, λέει: “Τα δε λοιπά, ως αν έλθω, διατάξομαι”. Δηλαδή, τα υπόλοιπα θα έρθει και θα τα διαθετήσει προφορικά.
* Έχουμε επίσης την κατηγορηματική διατύπωση στη Β’ Θεσσαλονικείς, δεύτερο κεφάλαιο, 15ος στίχος: “Στήκετε και κρατείτε τας παραδόσεις ας εδιδάχθητε είτε διά λόγου είτε δι’ επιστολής ημών”. Η “δι’ επιστολής” αναφέρεται στα γραπτά, την Καινή Διαθήκη. Το “διά λόγου” είναι τα προφορικά. Ο Απόστολος Παύλος λέει να κρατάτε και τα προφορικά, όσα παρέδωσαν προφορικώς. Ο ομιλητής σχολιάζει: “Οι Προτεστάντες… λένε ότι είναι βιβλικοί και ευαγγελικοί, αλλά η Καινή Διαθήκη λέει να κρατάτε τα προφορικά όσα σας παρέδωσαν προφορικώς Αυτό γιατί δεν το κρατάνε”.
Σημειώνεται επίσης ότι μέχρι το 52 μ.Χ. κανένα από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης δεν είχε γραφεί, και η εκκλησία προχωρούσε, δούλευε, με την προφορική παράδοση. Δεν είχε τίποτα γραπτό στην αρχή. Το 52 μ.Χ. παρουσιάστηκε το πρώτο βιβλίο, η πρώτη προς Θεσσαλονικείς επιστολή. Προηγουμένως, η εκκλησία συντηρούνταν με την προφορική διδασκαλία των Αποστόλων. Επιπλέον, μέχρι το 150 μ.Χ. οι χριστιανικές κοινότητες δεν είχαν αποκτήσει όλα τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, και οι εκκλησίες και η εκκλησιαστική ζωή προχωρούσαν βάσει της προφορικής διδασκαλίας των Αποστόλων και των διαδόχων των Αποστόλων. Αυτά τα στοιχεία, όπως υπογραμμίζεται, δείχνουν πόσο “έξω πέφτουν” οι Προτεστάντες όταν μιλούν για την Ιερά Παράδοση.
Ερμηνεία της Αγίας Γραφής στους Προτεστάντες
Εκτός από την απόρριψη της Ιεράς Παράδοσης, οι Προτεστάντες έχουν το δόγμα ότι ο καθένας φωτίζεται απευθείας από το Άγιο Πνεύμα και ερμηνεύει τη Βίβλο. Θεωρούν ότι κάθε άνθρωπος που διαβάζει την Αγία Γραφή φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, μέσα στον χώρο των Προτεσταντών, να έχουμε κάθε πιστό και μία ερμηνεία. Ο ομιλητής δίνει το παράδειγμα μιας αίθουσας με 40 Προτεστάντες, όπου θα υπάρξουν 40 διαφορετικές ερμηνείες για ένα χωρίο ή για όλη την Αγία Γραφή. Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε πολυάριθμες ερμηνείες, ερμηνείες “κατά το δοκούν”, και στον σχηματισμό αναρίθμητων προτεσταντικών παραφυάδων, με έναν νέο προτεσταντικό κλάδο να εμφανίζεται συχνά.
Αναφέρεται ότι ο Λούθηρος, από τα τέσσερα ευαγγέλια, προτιμούσε το κατά Ιωάννη. Από τις επιστολές των αποστόλων, περιφρονούσε τις επιστολές του Πέτρου και του Ιακώβου. Αυτό θεωρείται λογικό, επειδή τις θεωρούσε “θεωρητικές” και τις ονόμαζε “ασθενικές και αχυρένιες”. Ακόμη, από την Καινή Διαθήκη, δεν θεωρούσε αποστολικό σύγγραμμα την Αποκάλυψη, όχι μόνο για κριτικούς λόγους, αλλά για ορισμένα εδάφια που ανέτρεπαν τη θεωρία του. Ο ομιλητής δηλώνει πως οι Προτεστάντες “Δεν είναι ούτε αποστολικοί ούτε ευαγγελικοί ούτε τίποτα Είναι παιδιά του Καλβίνου και του Λούθυρου”.
Αναφέρονται επίσης οι αρχές “Σόλα Σκριπτούρα” (μόνο Αγία Γραφή) και “Σόλα Φίντε” (μόνο πίστη) ως διδασκαλίες των Προτεσταντών. Ο ομιλητής δηλώνει ότι αυτές οι δύο αρχές μαζί είναι αντιφατικές. Αναφέρεται ο Λούθηρος, ο οποίος με τη διδασκαλία περί δικαιώσεως δέχεται ότι ο άνθρωπος επικοινωνεί με τη θεία χάρη και φωτίζεται μόνο εσωτερικά και μάλιστα χωρίς τη μεσολάβηση κανενός εξωτερικού και ορατού μέσου. Εξ αντιδιαστολής, ο ίδιος ο Λούθηρος δέχεται την Αγία Γραφή σαν εξωτερικό όργανο της θείας χάρητος.
Παραδείγματα Αποστολικής Παράδοσης που Απορρίπτουν οι Προτεστάντες
Ο ομιλητής αναφέρει συγκεκριμένες περιπτώσεις αποστολικής παράδοσης για να καταστήσει γνωστή και κατανοητή τη σημασία της Παράδοσης, επισημαίνοντας ότι οι Προτεστάντες βρίσκονται “έξω” από αυτές τις πρακτικές.
* Μνημόνευση των κεκοιμημένων: Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στην τρίτη του ομιλία στην προς Φιλιππησίους επιστολή, αναφέρει: “Ουκ εική ενομοθετήθη υπό των αποστόλων το επι των φρικτών μυστηρίων μνημονεύειν των απελθόντων”. Εδώ, σύμφωνα με τον ομιλητή, λέγεται ότι έχουμε παράδοση από τους Αποστόλους, όταν γίνεται το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, να μνημονεύουμε τους κεκοιμημένους. Αυτή είναι αποστολική παράδοση.
* Το Σημείο του Σταυρού: Αναφέρεται ότι πολύ πρώιμα συναντάται η συνήθεια οι χριστιανοί να κάνουν επάνω τους το σημείο του σταυρού. Αυτό διατηρείται στον Ορθόδοξο και στον Ρωμαιοκαθολικό κόσμο, αλλά δεν υπάρχει στους Προτεστάντες. Φαίνεται ότι το σημείο του σταυρού καθιερώθη από τους Αποστόλους. Υπάρχουν πολλά αρχαία κείμενα, όπως του Τερτυλλιανού, που περιγράφουν πώς οι χριστιανοί έκαναν τον σταυρό τους. Αρχικά γινόταν μάλλον στο μέτωπο και αργότερα πήγε σε όλο το κεφάλι. Ο ομιλητής περιγράφει τις διαφορετικές πρακτικές: οι Ρωμαιοκαθολικοί το κάνουν με τον αντίχειρα, όπως φαινόταν να το έκαναν και οι πρώτοι χριστιανοί, ενώ οι Ορθόδοξοι το κάνουν με τρία ενωμένα δάχτυλα (Πατήρ, Υιός, Άγιο Πνεύμα) και δύο κλειστά (ανθρώπινη και θεϊκή φύση του Χριστού). Τα αρχαία κείμενα μαρτυρούν ότι οι χριστιανοί πάντοτε, όταν ξεκινούσαν μια σπουδαία υπόθεση, ακόμη και όταν έτρωγαν ή έπιναν, προηγουμένως έκαναν το σημείο του σταυρού. Επίσης, αργότερα αναφέρεται ότι οι ασκητές, όταν συναντούσαν δαιμονισμένους, τους σταύρωναν με το σημείο του σταυρού για να διώξουν το πονηρό πνεύμα.
* Η Νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής: Αυτή η νηστεία είναι αποστολική παράδοση, την οποία όμως οι Προτεστάντες δεν κάνουν. Αναφέρεται ένα κείμενο, γραμμένο στα τέλη του 1ου αιώνα ή αρχές του 2ου αιώνα, που λέγεται “Διδαχή των 12 Αποστόλων”, το οποίο χαρακτηρίζεται εξαιρετικό και κάτι που θα πρέπει να υπάρχει δίπλα από την Αγία Γραφή. Εκεί αναφέρεται η νηστεία δύο φορές την εβδομάδα. Οι Εβραίοι νήστευαν Δευτέρα και Πέμπτη, ενώ οι Χριστιανοί Τετάρτη και Παρασκευή. Εδώ, όπως και σε άλλα σημεία, οι Προτεστάντες βρίσκονται έξω από αυτή την αρχαία χριστιανική συνήθεια.
* Η Τελετή του Βαπτίσματος: Η Αγία Γραφή δεν περιγράφει την τελετή του βαπτίσματος. Αναφέρει την επίκληση της Αγίας Τριάδος και τη χρήση του ύδατος. Ο όλος τρόπος, η τελετή, λαμβάνεται από την Ιερά Παράδοση. Η Ιερά Παράδοση μας λέει ότι γίνονται τρεις καταδύσεις. Στην αρχή γινόταν μία, αναφωνώντας την τριήμερη ταφή και ανάσταση του Κυρίου. Αυτό βοηθά στην κατανόηση του τι λέει ο Απόστολος Παύλος προς τους Εφεσίους. Ο ομιλητής αμφισβητεί την προτεσταντική άποψη ότι μόνο οι πιστεύσαντες βαπτίζονται, υπονοώντας ότι αυτό αποκλείει τα παιδιά. Χρησιμοποιεί παραδείγματα από τις Πράξεις των Αποστόλων, όπως τον οίκο του Κορνηλίου (Πράξεις 10:48) ή τον οίκο της Λυδίας, όπου βαφτίστηκε ολόκληρος ο οίκος, ρωτώντας ρητορικά αν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι σε αυτούς τους οίκους δεν υπήρχαν μικρά παιδιά. Επίσης, αναφέρεται το κήρυγμα του Πέτρου μετά την Πεντηκοστή, όπου βαφτίζονται 3.000 την πρώτη φορά και 5.000 τη δεύτερη, και ρωτά αν μπορούμε να πούμε ότι δεν υπήρχαν παιδιά ανάμεσα στους βαφτισθέντες.
* Προσευχή προς Ανατολάς: Ο χριστιανικός κόσμος ανέκαθεν προσεύχεται προς ανατολάς. Αυτό δεν γράφεται πουθενά στην Καινή Διαθήκη, και όμως το κάνουν και οι ίδιοι οι Προτεστάντες.
* Τα Ρήματα της Επικλήσεως στη Θεία Ευχαριστία: Όταν γίνεται η Θεία Ευχαριστία, ο ιερέας ή ο αρχιερέας λέει κάποια λόγια, τα λεγόμενα ρήματα της επικλήσεως. Αυτά είναι τα λόγια με τα οποία επικαλείται την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος. Αυτά τα λόγια δεν υπάρχουν γραμμένα στην Καινή Διαθήκη. Στην Καινή Διαθήκη υπάρχει το ρήμα “ευχαριστήσας”, αλλά δεν εξηγεί τι ακριβώς είπε ο Χριστός εκείνη την ώρα. Στην πρώτη φάση, η χριστιανική εκκλησία απέκρυπτε αυτό το μυστήριο. Αναφέρεται ο Ιουστίνος ο Φιλόσοφος, ο οποίος κάνει λόγο για αυτό το μυστήριο. Στα κείμενα των αιώνων αναφέρεται ότι τα ρήματα της επικλήσεως δεν παρεδόθησαν γραπτώς, αλλά προφορικώς και μεταφέρονται από στόμα σε στόμα.
Όλα αυτά τα παραδείγματα χρησιμοποιούνται για να καταδειχθεί ότι οι Προτεστάντες, απορρίπτοντας την προφορική παράδοση, δεν βρίσκονται στην ορθή οδό. Παρομοιάζονται με αετό που έχει μόνο ένα φτερό, ενώ χρειάζεται και τα δύο φτερά (γραπτή και προφορική παράδοση, δηλαδή Αγία Γραφή και Ιερά Παράδοση) για να πετάξει.
Η Θέση των Αγίων, των Ιερών Λειψάνων και των Εικόνων
Ένα άλλο μεγάλο θέμα διαφοράς με τους Προτεστάντες είναι τα θέματα των Αγίων, των Ιερών Λειψάνων και των εικόνων. Ο προτεσταντικός κόσμος απορρίπτει τους αγίους και τα άγια λείψανα. Αντίθετα, στον Ρωμαιοκαθολικό κόσμο και στον Ορθόδοξο τιμούνται οι άγιοι και τα άγια λείψανά τους.
Ο ομιλητής εξηγεί την ορθόδοξη θέση σε σχέση με την αγιοσύνη. Όταν ένας άνθρωπος προχωρεί προς τον αγιασμό, περνάει πρώτα την καθαρτική τάξη (καθαρίζεται από τα πάθη του), μετά τη φωτιστική τάξη (φωτίζεται με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος), και μετά την τελείωση (μυστική ένωση με τη χάρη του Θεού, δηλαδή θέωση). Ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται πνευματοφόρος, γεμάτος πνευματική δύναμη, αισθανόμενος την παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην ψυχή και στο σώμα του. Όταν με τον θάνατο χωρίζεται η ψυχή από το σώμα, η χάρις του πνευματοφόρου ανθρώπου πηγαίνει με την ψυχή στον χώρο των πνευμάτων, αλλά παραμένει και μετά στα άγια λείψανα. Συμβαίνει ακριβώς το ίδιο, όπως το ανθρώπινο σώμα του Κυρίου στον τάφο έμεινε αχώριστο από τη θεία φύση, έτσι και στους αγίους το σώμα τους στον τάφο είναι αχώριστο από τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Δεν χωρίζει η θεία χάρη από το σώμα του Αγίου ο οποίος έχει κοιμηθεί και βρίσκεται στον τάφο.
Αναφέρεται παράδειγμα από την Παλαιά Διαθήκη όπου τα λείψανα ενός προφήτη, μόλις ακούμπησαν έναν νεκρό, ο νεκρός αναστήθηκε. Ο ομιλητής σημειώνει ότι οι Προτεστάντες δεν μιλούν για αυτό, γιατί αν πουν ότι δεν είναι προφήτης, πρέπει να “ακυρώσουνε όλο”. Όσοι μελετήσουν τα άγια λείψανα στην εκκλησία, θα διαπιστώσουν την αισθητή και εξωτερική παρουσία της χάριτος, καθώς και την αίσθηση ότι το τίμιο λείψανο που αγγίζουν είναι κάτι διαφορετικό. Υπάρχουν άγιοι με άφθαρτα λείψανα (Άγιος Γεράσιμος, Άγιος Διονύσιος, Άγιος Σπυρίδωνας κ.ά.) και περιπτώσεις έκχυσης ευωδίας. Αναφέρεται η λιτάνευση της κάρας του Μεγάλου Βασιλείου στο Άγιο Όρος (στη Μεγίστη Λαύρα) την 1η Ιανουαρίου, όπου λέγεται ότι είναι σαν να σπάνε μπουκάλια με άρωμα, σαν να ακολουθούν τον Μέγα Βασίλειο διάφορα αρώματα. Μέσα στα άγια λείψανα υπάρχει πνευματική δύναμη που την αισθάνονται όσοι τα πλησιάζουν για να προσκυνήσουν. Υπάρχουν χιλιάδες περιπτώσεις που τα άγια λήψανα θαυματουργούν. Αναφέρεται η περίπτωση της κάρας του Αγίου Θωμά στην Πάτμο, η οποία λιτανεύτηκε όταν έπεσε ακρίδα στο νησί, και οι ακρίδες έφυγαν.
Όλα αυτά τα απορρίπτουν οι Προτεστάντες, απορρίπτουν τους Αγίους. Δύο παραδείγματα θαυμάτων που σχετίζονται με αγίους αναφέρονται: κατά τη γερμανική κατοχή, ο πολιούχος άγιος μιας πόλης παρουσιάστηκε σε Γερμανό και του είπε να μην καταστρέψει την πόλη, κάτι που οι ίδιοι οι Γερμανοί (και κάποιοι Προτεστάντες ανάμεσά τους) μαρτυρούν ως θαύμα. Η Θεσσαλονίκη, μετά από 482 χρόνια σκλαβιάς στους Τούρκους, απελευθερώθηκε ανήμερα του πολιούχου της, Αγίου Δημητρίου. Στις αρχές του 9ου αιώνα, η Πάτρα κινδύνευε και παρουσιάστηκε ο Άγιος Ανδρέας και την έσωσε.
Σχετικά με τις άγιες εικόνες, οι Προτεστάντες χρησιμοποιούν το “Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον”. Ο πατέρας Παύλος αντιπαραβάλλει αυτό με την Παλαιά Διαθήκη, συγκεκριμένα την Έξοδο, κεφάλαιο 38, στίχους 5-7 (ενώ στην πηγή αναφέρεται κεφάλαιο 38, οι στίχοι 5-7 περιγράφουν την κατασκευή του ιλαστηρίου και των χερουβίμ, αλλά αυτή η εντολή δίνεται στην Έξοδο κεφάλαιο 25, στίχοι 17-22), όπου ο Θεός δίνει εντολή να κατασκευαστούν δύο χερουβίμ από καθαρό χρυσό για το ιλαστήριο της Κιβωτού της Διαθήκης. “Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον” λέει ο Θεός, και μετά λέει να φτιάξουν δύο χερουβίμ. Ο ομιλητής εξηγεί ότι “είδωλο” είναι όταν δημιουργείς κάτι που δεν υπάρχει, κάτι που δημιουργεί ο άνθρωπος στο μυαλό του. Αντίθετα, “εικόνα” είναι όταν υπάρχει κάτι και το αποθανατίζεις, είτε ζωγραφιστό είτε υπό μορφή αγάλματος. Τα χερουβίμ είναι υπαρκτά πλάσματα, λειτουργικά πνεύματα του Θεού που Τον δοξολογούν. Ο Θεός δίνει εντολή να φτιαχτούν τα χερουβίμ γιατί είναι υπαρκτά. Η ορθή έννοια του χωρίου “Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον” είναι ότι απαγορεύονται τα ομοιώματα που εξυπηρετούν την ειδωλολατρία, όχι τα ομοιώματα που εξυπηρετούν τη λατρεία του αληθινού Θεού. Γι’ αυτό και ο Θεός έδωσε εντολή να υπάρχουν ομοιώματα χερουβίμ και αγίων προσώπων στον Άγιο χώρο, στα Άγια των Αγίων της Σκηνής του Μαρτυρίου, όπου υπήρχαν και δύο γλυπτά χερουβίμ. Το μεγαλύτερο είδωλο που έχει φτιάξει ο άνθρωπος, σύμφωνα με τον ομιλητή, είναι ο τεράστιος εγωισμός του.
Συμπέρασμα και Προετοιμασία για Συζήτηση
Συνοψίζοντας, ο πατέρας Παύλος παρουσιάζει τις διαφορές μεταξύ Ορθοδοξίας, Ρωμαιοκαθολικισμού και Προτεσταντισμού, επικεντρώνοντας στην προτεσταντική απόρριψη της Ιεράς Παράδοσης και των πρακτικών που απορρέουν από αυτήν, όπως η τιμή των Αγίων, των λειψάνων και των εικόνων, χρησιμοποιώντας χωρία από την Αγία Γραφή και μαρτυρίες από την πρώιμη εκκλησία για να αντικρούσει τις προτεσταντικές θέσεις.
Ο ομιλητής εκφράζει τη στενοχώρια του βλέποντας σε online συζητήσεις Ορθοδόξους που είναι “ανύπαρκτοι” επειδή δεν έχουν ανοίξει το βιβλίο να διαβάσουν την Αγία Γραφή. Προτείνει για την επόμενη ημέρα ένα ζωντανό βίντεο για να δουν “μέσα από την Αγία Γραφή αυτούς τους ανθρώπους πώς μπορούμε να τους στριμώξουμε”. Ζητά από όσους ενδιαφέρονται να έχουν χαρτί και στυλό μαζί τους Να σημειώσουν ορισμένα πράγματα που θα τους πει, έτσι ώστε να πάνε και να διαβάσουν βέβαια την Αγία Γραφή, γιατί χωρίς να διαβάσει την Αγία Γραφή δεν γίνεται τίποτα. Στόχος είναι να μπορέσουν, αν θέλουν, να αντιμετωπίσουν έναν προκλητικό Προτεστάντη. Δηλώνει με βεβαιότητα ότι, αν γνωρίζουν αυτά που θα μάθουν, οι Προτεστάντες είναι “τόσο εύκολοι”, τόσο “προβλέψιμοι στις απαντήσεις”. Χαρακτηριστικά λέει ότι είναι “σαν να παίζει ποδόσφαιρο Η Εθνική Ελλάδος με το νηπιαγωγείο του Γαλατσίου”. Ο στόχος, όμως, δεν πρέπει να είναι να νικήσουν, αλλά να κερδίσουν τον αδερφό.