Με μια Ματιά
Μια πνευματική καθοδήγηση για την προετοιμασία των πιστών απέναντι στις δοκιμασίες των εσχάτων ημερών και την έλευση του Αντιχρίστου. Αντλώντας σοφία από το Γεροντικό και τους λόγους του Αββά Μάρκου του Ασκητή, υπογραμμίζεται ότι η μοναδική αποτελεσματική άμυνα δεν έγκειται στην αποθήκευση υλικών αγαθών, αλλά στην προσευχή και τη μετάνοια. Ο ομιλητής αναγνωρίζει τα σύγχρονα σημάδια των καιρών, όπως την πνευματική αποστασία, και ενθαρρύνει τους χριστιανούς να αντικρίζουν το τέλος της ιστορίας με ελπίδα και χαρά αντί για φόβο. Η κεντρική ιδέα εστιάζει στην απόλυτη εμπιστοσύνη στη θεία πρόνοια, η οποία θα στηρίξει θαυματουργικά την Εκκλησία κατά την περίοδο του διωγμού, οδηγώντας τελικά στην ένωση με τον Κύριο.
Δείτε το Βίντεο
Το Πνευματικό Υπόβαθρο και η Διδασκαλία του Αββά Μάρκου του Ασκητή
Η πνευματική παράδοση της Εκκλησίας, όπως καθρεφτίζεται στις σελίδες του βιβλίου που λέγεται Γεροντικό και στη διδασκαλία των αγίων Πατέρων, είναι πράγματι ένα ζωντανό, εικονογραφημένο Ευαγγέλιο. Οι αναφερόμενοι στο βιβλίο αυτό γέροντες και πατέρες της Εκκλησίας μας με τη ζωή τους και τα λόγια τους, που είναι καταγεγραμμένα με απλότητα και δύναμη, εκφράζουν την πιο ορθή, σωστή και γόνιμη ερμηνεία του Ευαγγελίου. Δεν πρόκειται για μια ερμηνεία θεωρητική, αλλά για μια ερμηνεία δοκιμασμένη μέσα στον αγώνα, στην άσκηση, στη μετάνοια και στη χάρη του Θεού. Γι’ αυτό και η φωνή των ασκητών μένει πάντοτε πολύτιμη, ιδίως όταν οι πιστοί αναρωτιούνται πώς θα σταθούν όρθιοι μέσα στις δοκιμασίες των εσχάτων καιρών.
Την πόρτα του κελιού του Αββά Μάρκου του Ασκητού λοιπόν θα χτυπήσουμε και εμείς σήμερα, για να πάρουμε από εκείνον απάντηση σε ένα σπουδαίο θέμα, που πάντοτε απασχολούσε τους χριστιανούς και πολύ περισσότερο απασχολεί τους χριστιανούς της εποχής μας. Ο Αββάς Μάρκος, τον οποίο η εκκλησιαστική παράδοση τοποθετεί στον 5ο αιώνα και τον συνδέει με την ασκητική ζωή της αιγυπτιακής ερήμου, ιδίως της Νιτρίας, μας άφησε πνευματικά έργα που περιστρέφονται γύρω από τη μετάνοια, τη νήψη και τη σωτηρία της ψυχής. Και το θέμα για το οποίο στρεφόμαστε προς αυτόν δεν είναι άλλο από το πώς θα αντιμετωπίσουμε τα δεινά που θα έρθουν στην ανθρωπότητα τις έσχατες ημέρες, όταν θα βασιλεύσει επί της γης ο Αντίχριστος και θα εξαπολύσει φοβερό διωγμό εναντίον των χριστιανών.
Ο Αββάς Μάρκος δίνει μία σύντομη, αλλά αποφασιστική και αποστομωτική απάντηση: «Πολλοί άνθρωποι είπαν πολλά για την αντιμετώπιση των επερχόμενων δεινών. Χωρίς όμως προσευχή και μετάνοια κανείς δεν διέφυγε τις συμφορές». Ο λόγος αυτός του οσίου Μάρκου είναι πολύ σπουδαίος και πολύτιμος και μας δίνει το κλειδί για να κατανοήσουμε το πώς πρέπει να προετοιμαστούμε. Ο άνθρωπος συνήθως αναζητεί τρόπους, σχέδια, μεθόδους, εξωτερικές εξασφαλίσεις· όμως ο όσιος Πατέρας μάς οδηγεί αμέσως στην καρδιά του πράγματος: εκείνο που σώζει δεν είναι η ανθρώπινη επινοητικότητα, αλλά η αδιάλειπτη προσευχή και η αληθινή μετάνοια.
Η διδασκαλία αυτή δεν αφορά μόνο τις έσχατες ημέρες. Εκφράζει έναν μόνιμο νόμο της εν Χριστώ ζωής. Η μετάνοια καθαρίζει τον νου, συντρίβει την αυτάρκεια, μαλακώνει την καρδιά και επαναφέρει τον άνθρωπο στη σωστή του σχέση με τον Θεό· ενώ η προσευχή ενώνει τον άνθρωπο με τον Κύριο και τον κάνει κοινωνό της δυνάμεώς Του. «Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν»· και όταν ο άνθρωπος το καταλάβει αυτό όχι μόνο με το μυαλό, αλλά με όλη του την ύπαρξη, τότε παύει να στηρίζεται στον εαυτό του και μαθαίνει να στηρίζεται στον Θεό.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία δεν διδάσκει έναν τρόπο απλής επιβίωσης, αλλά έναν τρόπο νίκης εν Χριστώ. Όπου υπάρχει μετάνοια και προσευχή, εκεί ο άνθρωπος δεν γίνεται έρμαιο των εξωτερικών γεγονότων, αλλά αποκτά εσωτερική αντοχή, ειρήνη, διάκριση και πνευματικό σθένος. Και όταν έρθει η ώρα της δοκιμασίας, εκείνος που έμαθε να γονατίζει ενώπιον του Θεού δεν θα γονατίσει ενώπιον του κόσμου.
Η Βασιλεία του Αντιχρίστου και ο χαρακτήρας του Ανόμου
Η Αγία Γραφή, αλλά και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας, πολύ συχνά κάνουν λόγο για τις έσχατες ημέρες, για τις ημέρες δηλαδή που θα προηγηθούν της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού. Αυτό δεν γίνεται με σκοπό να μας τρομάξουν ή να ικανοποιήσουν μια νοσηρή περιέργεια, αλλά για να καλλιεργήσουν την εγρήγορση, τη μετάνοια και την ετοιμότητά μας. Μας φανερώνεται μόνο ό,τι είναι χρήσιμο για τη σωτηρία μας, ώστε να μη βρεθούμε ράθυμοι, κοιμισμένοι και απροετοίμαστοι όταν έρθουν οι μεγάλες δοκιμασίες.
Κεντρική θέση τις ημέρες εκείνες θα κατέχει το πρόσωπο του Αντιχρίστου, ο οποίος θα ασκήσει την εξουσία του για συγκεκριμένο και περιορισμένο χρονικό διάστημα: τριάμισι χρόνια. Η βιβλική γλώσσα το αποδίδει με τη φράση «καιρὸν καὶ καιροὺς καὶ ἥμισυ καιροῦ», δηλαδή έναν καιρό, δύο καιρούς και μισό καιρό. Και μόνο αυτό αρκεί για να δείξει κάτι πολύ σημαντικό: το κακό δεν είναι ούτε αιώνιο ούτε ανεξέλεγκτο. Παραχωρείται μόνο μέχρι το σημείο που επιτρέπει η θεία οικονομία και δεν μπορεί να υπερβεί τα όρια που θέτει ο ίδιος ο Θεός.
Στην αρχή ο Αντίχριστος θα εμφανιστεί με προσωπείο φιλανθρωπίας, δικαιοσύνης, τάξεως και ευεργεσίας, ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων. Θα παρουσιαστεί ως λύτης των παγκοσμίων προβλημάτων, για να πλανήσει, «εἰ δυνατόν, καὶ τοὺς ἐκλεκτούς». Όταν όμως στερεώσει την εξουσία του και εδραιώσει την κυριαρχία του, τότε θα φανερώσει το πραγματικό του πρόσωπο και θα ασκήσει ανελέητο διωγμό εναντίον των χριστιανών. Τότε θα γίνει φανερό ότι πίσω από την επίφαση της ευεργεσίας κρυβόταν το μίσος κατά του Χριστού και της Εκκλησίας Του.
Για τη φοβερή φύση της θλίψεως εκείνων των ημερών, μιας θλίψης που δεν θα έχει το προηγούμενό της, ο ίδιος ο Κύριος μάς προειδοποίησε λέγοντας: «ἔσται γὰρ τότε θλῖψις μεγάλη, οἵα οὐ γέγονεν ἀπ’ ἀρχῆς κόσμου ἕως τοῦ νῦν οὐδ’ οὐ μὴ γένηται». Θα υπάρχει δηλαδή τότε τόσο μεγάλη θλίψη, τέτοια που δεν έγινε από την αρχή του κόσμου, ούτε και θα γίνει ποτέ παρόμοια. Και αλλού προσθέτει ο Κύριος: «τότε παραδώσουσιν ὑμᾶς εἰς θλῖψιν καὶ ἀποκτενοῦσιν ὑμᾶς, καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων τῶν ἐθνῶν διὰ τὸ ὄνομά μου». Τότε, δηλαδή, θα σας παραδώσουν σε θλίψεις, θα θανατώσουν πολλούς από εσάς, και θα σας μισούν όλα τα έθνη επειδή θα πιστεύετε στο Όνομά μου.
Όποιος γνωρίζει εκ των προτέρων τη φύση της δοκιμασίας, έχει τη δυνατότητα να προετοιμαστεί πνευματικά για να την υπομείνει. Ο άγνωστος κίνδυνος τρομάζει περισσότερο από τον γνωστό. Ενώ η προειδοποίηση του Κυρίου, όταν γίνεται δεκτή με πίστη και ταπείνωση, γίνεται πηγή νηφαλιότητας, σοβαρότητας και πνευματικής ετοιμότητας.
Το Χάραγμα και ο Οικονομικός Αποκλεισμός
Μία από τις πιο επώδυνες όψεις της βασιλείας του Αντιχρίστου, όπως περιγράφεται στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, θα είναι ο απόλυτος οικονομικός αποκλεισμός των χριστιανών. Θα θεσπιστεί ένα καθεστώς πλήρους ελέγχου, μέσα στο οποίο κανένας δεν θα μπορεί να πουλήσει ή να αγοράσει οτιδήποτε, εάν δεν έχει πάρει στο δεξί του χέρι ή στο μέτωπό του το χάραγμα του Αντιχρίστου. Με τον τρόπο αυτό η αντίχριστη εξουσία δεν θα επιδιώκει μόνο πολιτική και κοινωνική υπακοή, αλλά κυρίως πνευματική υποδούλωση.
Το χάραγμα δεν πρέπει να ιδωθεί ως ένα απλό εξωτερικό σημείο. Είναι σφράγισμα υποταγής σε μια θεομάχο εξουσία, αποδοχή ενός φρονήματος εχθρικού προς τον Χριστό. Το χέρι δηλώνει τις πράξεις του ανθρώπου και το μέτωπο το φρόνημά του· γι’ αυτό και η επιβολή του χαράγματος φανερώνει την απαίτηση να υποταχθεί ο άνθρωπος και στον τρόπο σκέψεως και στον τρόπο ζωής που θα επιβάλλει ο Αντίχριστος. Πρόκειται για μια συνολική άρνηση της χριστοκεντρικής ζωής, για μια βλάσφημη αντιστροφή της σφραγίδος της χάριτος.
Βεβαίως, το πότε ακριβώς θα γίνουν όλα αυτά παραμένει άγνωστο. Ο ίδιος ο Κύριος το είπε καθαρά: «περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν». Κανείς δεν γνωρίζει την ημέρα και την ώρα παρά μόνο ο Θεός. Επομένως, ο χριστιανός δεν καλείται να κυνηγά ημερομηνίες ή να κατασκευάζει χρονολογίες. Ωστόσο, ο Κύριος μάς έδωσε κάποια σημάδια, τα λεγόμενα σημεία των καιρών, ώστε όταν τα δούμε να πραγματοποιούνται να καταλάβουμε ότι το τέλος πλησιάζει και να διατηρήσουμε άγρυπνη τη συνείδησή μας.
Η Εκκλησία δεν μας διδάσκει περιέργεια για το πότε, αλλά μετάνοια για το πώς θα βρεθούμε έτοιμοι. Δεν μας καλεί να γίνουμε ερευνητές των μελλόντων, αλλά άνθρωποι προσευχής. Διότι εκείνος που ετοιμάζεται αληθινά για τη συνάντηση με τον Χριστό, είναι ήδη έτοιμος και για κάθε ιστορική δοκιμασία.
Τα Σημεία των Καιρών: Αποστασία και Ηθική Κατάπτωση
Ποια είναι όμως αυτά τα σημάδια; Είναι πολλά. Το κυριότερο, ωστόσο, σημείο της προσέγγισης του τέλους της ιστορίας είναι η αποστασία των χριστιανικών λαών. Δεν πρόκειται απλώς για μια χαλάρωση της εξωτερικής ευσέβειας, αλλά για την άρνηση του θεανθρώπινου προσώπου του Χριστού. Όταν, δηλαδή, οι χριστιανικοί λαοί θα αρχίσουν να μην πιστεύουν πλέον ότι ο Ιησούς είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, ο μόνος Σωτήρας του κόσμου, τότε το τέλος της ιστορίας θα είναι κοντά. Όταν ο άνθρωπος αρνείται τον Χριστό, τότε αναπόφευκτα χάνει και το αληθινό κριτήριο της ζωής.
Η πνευματική αυτή αποστασία συνοδεύεται και από την καταπάτηση του ηθικού νόμου του Ευαγγελίου. Ο χλευασμός του ιερού, η νομιμοποίηση της αμαρτίας και η προβολή της ηθικής διαστροφής ως προόδου είναι ενδείξεις βαθιάς νόσου. Μέσα σε αυτή την ηθική κατάπτωση προβάλλεται κυρίως η επικράτηση του αμαρτήματος της ομοφυλοφιλίας, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πτώση που ζητεί θεραπεία, αλλά ως κατάσταση που απαιτεί κοινωνική και θεσμική κατοχύρωση. Λένε οι Πατέρες της Εκκλησίας ότι όταν θα πληθύνει πολύ το αμάρτημα αυτό στους χριστιανικούς λαούς, τότε θα έρθει το τέλος του κόσμου.
Οι Πατέρες κατοχυρώνουν αυτή την κρίση βασιζόμενοι σε δύο χαρακτηριστικά ιστορικά προηγούμενα: στην εποχή του Νώε και στην καταστροφή των Σοδόμων. Πριν από τον κατακλυσμό οι άνθρωποι, όπως ο ίδιος ο Θεός είπε στον Νώε, είχαν γίνει «σάρκες». Δεν είχαν δηλαδή κανένα πνευματικό ενδιαφέρον, αλλά είχαν καταντήσει απλές βιολογικές υπάρξεις. Το Πνεύμα το Άγιο δεν μπορούσε να αναπαυθεί στους ανθρώπους εκείνους, και έτσι ήλθε ο κατακλυσμός. Όταν ο άνθρωπος αποκόπτεται ριζικά από τον Θεό, καταστρέφεται πρώτα ο εσωτερικός του κόσμος.
Το δεύτερο ιστορικό προηγούμενο είναι τα Σόδομα. Εκεί η ομοφυλοφιλία και η αμαρτία είχαν λάβει καθολικό χαρακτήρα, επικρατώντας στους ανθρώπους «ἀπὸ μικροῦ ἕως μεγάλου», όπως σημειώνει το βιβλίο της Γενέσεως. Και ο Θεός τιμώρησε το αμάρτημα αυτό ρίχνοντας «πῦρ καὶ θεῖον ἀπ’ οὐρανοῦ» (φωτιά από τον ουρανό), καταστρέφοντας ολοσχερώς τα Σόδομα μαζί με όλους τους ανθρώπους που κατοικούσαν εκεί. Έχοντας λοιπόν υπόψη τα δύο αυτά ιστορικά προηγούμενα, μπορούμε να γνωρίζουμε ότι όταν η αμαρτία πληθύνει και δεν ντρέπεται πλέον, η ανθρωπότητα πλησιάζει στην κρίση.
Για να μας διδάξει πώς να αναγνωρίζουμε τα σημεία των καιρών, ο ίδιος ο Κύριος έφερε το παράδειγμα της συκιάς: «ἀπὸ δὲ τῆς συκῆς μάθετε τὴν παραβολήν· ὅταν ἤδη ὁ κλάδος αὐτῆς γένηται ἁπαλὸς καὶ τὰ φύλλα ἐκφύῃ, γινώσκετε ὅτι ἐγγὺς τὸ θέρος ἐστίν». Όταν δηλαδή δείτε ότι το κλαδί της συκιάς γίνει απαλό και βγουν τα φύλλα, καταλαβαίνετε ότι το καλοκαίρι πλησιάζει. Κατά παρόμοιο τρόπο, όταν δείτε αυτά να συμβαίνουν —την αποστασία, τον χλευασμό του Χριστού, τη δημόσια ανατροπή του ευαγγελικού ήθους— να γνωρίζετε ότι πλησιάζει το τέλος της ιστορίας. Στην εποχή μας τα βλέπουμε αυτά να πραγματοποιούνται ολοφάνερα, ακόμη και στην Ορθόδοξη πατρίδα μας, πράγμα που απαιτεί νηφαλιότητα και πνευματική εγρήγορση, χωρίς ιδεολογικές εμπάθειες.
Αποτελεσματική Προετοιμασία δεν είναι τα αποθέματα υλικών αγαθών
Μπροστά στο ενδεχόμενο ενός τέτοιου οικονομικού αποκλεισμού γεννιέται εύλογα το ερώτημα: τι θα πρέπει να κάνουμε ώστε να προετοιμαστούμε; Μήπως να αποθηκεύουμε τρόφιμα ή χρήματα, ώστε να μπορέσουμε να επιβιώσουμε την περίοδο που θα επιβάλλει ο Αντίχριστος; Είναι αστείο και μόνο να το λέει κανείς! Μια τέτοια μέριμνα παραβλέπει το ουσιώδες. Χωρίς το χάραγμα δεν θα υπάρχει δυνατότητα κανονικής συναλλαγής, ενώ με το χάραγμα η εξωτερική εξασφάλιση θα έχει αποκτηθεί με τίμημα την πνευματική καταστροφή.
Τον καλύτερο τρόπο προετοιμασίας μάς τον υποδεικνύει ο Αββάς Μάρκος ο Ασκητής: προσευχή και μετάνοια. Ο Κύριος δεν είπε στους μαθητές Του να σωθούν μέσω αποθηκών, αλλά τους είπε μιλώντας για τις ημέρες εκείνες: «ἀγρυπνεῖτε καὶ προσεύχεσθε». Αυτή είναι η μόνη αληθινά αποτελεσματική προετοιμασία. Δεν χρειάζεται να αγωνιούμε και να κυριευόμαστε από φόβο, σαν να εξαρτώνται όλα από τη δική μας επιδεξιότητα.
Αντιθέτως, καλούμαστε να αναθέτουμε με εμπιστοσύνη, διά της προσευχής, «ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους καὶ πᾶσαν τὴν ζωὴν ἡμῶν» στην πρόνοια και στην αγάπη του Θεού. Γράφει χαρακτηριστικά ο Απόστολος Πέτρος στην πρώτη του επιστολή: «πᾶσαν τὴν μέριμναν ὑμῶν ἐπιρρίψαντες ἐπ’ αὐτόν, ὅτι αὐτῷ μέλει περὶ ὑμῶν». Όλες τις μέριμνές σας δηλαδή να τις αφήσετε με εμπιστοσύνη πάνω στον Κύριο, διότι Αυτός νοιάζεται και ενδιαφέρεται αληθινά για εσάς. Η εμπιστοσύνη αυτή είναι ενεργητική παράδοση της ζωής μας στη θεία πρόνοια, συνοδευόμενη από πνευματικό αγώνα.
Εκείνος που φροντίζει μόνο να περισώσει το σώμα του, κινδυνεύει να χάσει την ψυχή του. Ενώ εκείνος που παραδίδει την ψυχή του στον Χριστό, ακόμη και αν δοκιμαστεί, μένει ασφαλής στο βαθύτερο επίπεδο της υπάρξεώς του.
Θεία Πρόνοια και η ζωή κι η επιβίωση στην Έρημο
Πολύ δε περισσότερο θα ενδιαφερθεί για την Εκκλησία Του ο Κύριος τις ημέρες εκείνες. Το διαβεβαιώνει ο ίδιος στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, το οποίο μας λέει ότι η Εκκλησία, οι πιστοί δηλαδή, θα καταφύγουν στην έρημο, σε έρημους και απομονωμένους τόπους, διωκόμενοι από τον Αντίχριστο. Η εικόνα αυτή δεν δηλώνει φυγή δειλίας, αλλά προστασία, καθώς εκεί θα μείνουν για τριάμισι χρόνια.
Ανθρωπίνως, η επιβίωση σε τέτοιες συνθήκες μοιάζει αδύνατη. Πώς θα ζήσουν εκεί, πώς θα τρέφονται, αφού δεν θα έχουν δεχθεί το χάραγμα του Αντιχρίστου και θα είναι οικονομικά αποκλεισμένοι; Η απάντηση είναι ότι θα τους τρέφει ο Θεός. Πώς ακριβώς; Δεν το γνωρίζουμε. Έχουμε όμως και πάλι ένα ιστορικό προηγούμενο που έρχεται να μας επιβεβαιώσει αυτή την αλήθεια: είναι η περίπτωση της εξόδου των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.
Ο λαός του Θεού έφυγε από την Αίγυπτο υπακούοντας στην εντολή Του και πήγε στην έρημο, χωρίς να γνωρίζει πώς θα επιβιώσει. Κι όμως, ο Θεός τους κράτησε εκεί σαράντα ολόκληρα χρόνια, παιδαγωγώντας τους, πριν τους οδηγήσει τελικά στη γη της Επαγγελίας. Πώς τρεφόταν όλα αυτά τα χρόνια ο λαός; Φρόντιζε ο Θεός γι’ αυτό, ρίχνοντας καθημερινά το μάννα από τον ουρανό. Όταν οι Εβραίοι έβγαιναν από την Αίγυπτο, τους ήταν αδιανόητος ένας τέτοιος τρόπος επιβίωσης. Κι όμως, ο Θεός έκανε το θαύμα Του.
Έτσι και στα έσχατα. Εμείς δεν μπορούμε να ξέρουμε με ποιον τρόπο ο Θεός θα τρέφει τον λαό Του. Δεν είναι όμως ανάγκη να το γνωρίζουμε. Έχουμε τη μαρτυρία ότι ο Θεός είναι πιστός, είναι αξιόπιστος, και επομένως θα θρέψει και πάλι τον λαό Του τις έσχατες εκείνες ημέρες, όπως έκανε και στο παρελθόν. Δεν είναι ανάγκη λοιπόν να μεριμνάμε και να αγωνιούμε. Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε, όπως μας συμβουλεύει ο Αββάς Μάρκος, είναι να προσευχόμαστε και να έχουμε μετάνοια, ώστε να έχουμε τη χάρη του Θεού και να βρισκόμαστε κάτω από την προστασία Του. Για όλα τα άλλα θα μεριμνήσει Αυτός ο ίδιος ο Θεός.
Η Χαρμόσυνη Προσδοκία της Απολύτρωσης
Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, αυτά που πρόκειται να έρθουν, η στάση του χριστιανού απέναντι στα επερχόμενα δεινά δεν πρέπει να είναι η λύπη, η απόγνωση, ο φόβος ή η αγωνία. Όσο φοβερά κι αν είναι τα γεγονότα των εσχάτων, για τον πιστό δεν αποτελούν τον τελικό θρίαμβο του κακού. Αντιθέτως, βλέποντας τα σημεία των καιρών και αντιλαμβανόμενοι ότι οι ημέρες εκείνες πλησιάζουν, πρέπει να έχουμε χαρά.
Ο ίδιος ο Χριστός το είπε με λόγια γεμάτα παρηγοριά: «Ἀρχομένων δὲ τούτων γίνεσθαι, ἀνακύψατε καὶ ἐπάρατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν, διότι ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις ὑμῶν». Όταν αρχίσουν δηλαδή να γίνονται αυτά, λέγει, σηκώστε τα κεφάλια σας ψηλά. Αναθαρρήστε, διότι πλησιάζει η απολύτρωσή σας! Η τέλεια απαλλαγή σας από τα δεινά της ζωής αυτής. Πόσο θαυμαστός είναι αυτός ο λόγος του Κυρίου. Την ώρα που όλα θα φαίνονται σκοτεινά, ο χριστιανός καλείται όχι να σκύψει από απόγνωση, αλλά να υψώσει την κεφαλή του με ελπίδα και χαρά.
Ο λόγος είναι απλός και συγκλονιστικός: το τέλος της ιστορίας δεν ανήκει στον Αντίχριστο, αλλά στον Χριστό. Η Δευτέρα Παρουσία δεν είναι καταστροφή, αλλά έρχεται και πάλι ο Κύριος. Γι’ αυτό και ο τελευταίος λόγος της Αποκαλύψεως δεν γεννά φόβο, αλλά πόθο. Ο Κύριος λέγει: «Ἰδοὺ ἔρχομαι ταχύ» (έρχομαι δηλαδή γρήγορα), και η νυμφική απάντηση της Εκκλησίας και των πιστών είναι: «Ναί, ἔρχου, Κύριε Ἰησοῦ» (ναι δηλαδή, έλα Κύριε Ιησού).
Σε αυτά τα λόγια συμπυκνώνεται όλη η εσχατολογική συνείδηση του πιστού. Όχι φυγή από τον Χριστό, αλλά αναμονή Του. Για να έχουμε λοιπόν αυτή την προσδοκία και τη χαρά του ερχομού του Χριστού, ας προετοιμαζόμαστε, όπως μας συμβούλευσε ο Αββάς Μάρκος ο Ασκητής, με την αδιάλειπτη προσευχή και τη διαρκή μετάνοια. Όποιος ζει μετανοώντας και προσευχόμενος, ανήκει στον Χριστό και γνωρίζει ότι πέρα από κάθε θλίψη τον περιμένει η ανάσταση και η αιώνια χαρά.
Αμήν.