Η φαινομενική απουσία της Παναγίας από την Καινή Διαθήκη εξηγείται: όπου αναφέρεται ο Χριστός ως άνθρωπος, ταυτόχρονα φαίνεται και η Μητέρα Του. Η θεολογία των Πατέρων αποκαλύπτει τον «κρυμμένο» ρόλο της στη Βίβλο.
Δείτε το βίντεο
Γιατί ο Απόστολος Παύλος «σιωπά» για το πρόσωπο της Παναγίας;
Κάποιοι ρωτούν γιατί ο απόστολος Παύλος και οι άλλοι συγγραφείς των επιστολών της Καινής Διαθήκης δεν αναφέρουν σχεδόν τίποτα για την Θεοτόκο. Την αγνοούν τελείως, αυτήν που η Εκκλησία μας τιμά σήμερα τόσο πολύ; Καθόλου δεν την αγνοούν.
Σύμβολα και προτυπώσεις της Παναγίας στην Παλαιά Διαθήκη
Ο προφήτης Ησαΐας βέβαια είναι ξεκάθαρος, περιβάλλοντας την Παρθένο με ύψιστη τιμή: «Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ» (Ησ. 7:14). Αλλά δεν είναι εκεί το ζήτημα. Εδώ είναι το κλειδί: η Αγία Γραφή προβάλλει κεντρικά το πρόσωπο του Ιησού Χριστού, τον ενανθρωπήσαντα Υιό του Θεού. Όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα και γεγονότα που Τον πλαισιώνουν, επαφίενται στη θεολογική επεξεργασία της Εκκλησίας. Ο Ίδιος ο Κύριος το ξεκαθάρισε, λέγοντας πως το Πνεύμα το Άγιο θα διδάξει και θα υπενθυμίσει όσα ενδεχομένως οι μαθητές ξέχασαν. Αυτό ακριβώς το Πνεύμα, που μένει διαρκώς μέσα στην Εκκλησία, φωτίζει τους αγίους Πατέρες. Εκείνοι παίρνουν την αρχική, «ακατέργαστη» ύλη —το ατόφιο υλικό της Γραφής— και εκεί βρίσκουν τα πάντα. Γι’ αυτό η Εκκλησία μας τιμά την Παναγία αμέσως μετά τον Ιησού Χριστό, ονομάζοντάς την «Παναγία», διότι στέκει πάνω από όλους τους αγίους. Μην γυρεύετε, λοιπόν, έτοιμη και διαμορφωμένη υμνολογία στις σελίδες της Καινής Διαθήκης. Η υμνολογία αυτή, που αφορά ιδιαίτερα στο πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προϊόν της ζωντανής ευσέβειας και της βαθιάς θεολογίας της Εκκλησίας. Παρόλα αυτά, η Αγία Γραφή μιλάει για την Παναγία μας πέρα για πέρα.
Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός: Η αδιάσπαστη σχέση Υιού και Μητέρας
Πώς δούλεψαν, όμως, οι μεγάλοι Πατέρες αυτό το υλικό γύρω από το πρόσωπό της; Τι ακριβώς βρήκαν; Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός το θέτει απόλυτα. Προσέξτε πώς το γράφει: «Πᾶν ὅ,τι κατηγορεῖται εἰς τὸν Υἱόν, κατηγορεῖται καὶ εἰς τὴν Μητέρα». Η λέξη «κατηγορείται» στη γλώσσα της λογικής δεν σημαίνει ψέγεται· σημαίνει αποδίδεται, αναφέρεται. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Όπου η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη αναφέρονται στο θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού, ταυτόχρονα δείχνουν και τη Μητέρα Του. Αυτό το «ταυτόχρονα» έχει τεράστια θεολογική σημασία. Πώς γίνεται; Γίνεται αποκλειστικά ως προς την ανθρώπινη φύση Του· όχι, βέβαια, στον Υιό του Θεού ως Θεό, αλλά στον Υιό του Θεού ως άνθρωπο.
Όπως το ύφασμα στον αργαλειό
Για να το κατανοήσουμε καλύτερα, σκεφτείτε τον αργαλειό και την κατασκευή ενός υφάσματος. Έχουμε τις οριζόντιες και τις κάθετες κλωστές. Μόνο όταν συνυπάρχουν αρμονικά και οι δύο, υφαίνεται το ύφασμα. Η μία κίνηση του αργαλειού, ας πούμε οι οριζόντιες κλωστές, είναι όσα αναφέρονται στον Χριστό. Οι κάθετες είναι όσα αναφέρονται στην Παναγία. Έτσι, όπου ο Υιός, εκεί και η Μητέρα, και όπου η Μητέρα, εκεί και ο Υιός. Προσέξτε τις ιερές εικόνες μας. Πάντοτε στην εικονογραφία μας έτσι το δείχνουμε. Σπανιότατα στέκει μόνη της η Παναγία, ίσως μόνο στις εικόνες της Δεήσεως. Πάντοτε εικονίζεται μαζί με τον Υιό της. Και όταν ο Ψαλμωδός προφητεύει «παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου» (Ψαλμ. 44:10), δείχνει ακριβώς την Θεοτόκο ως τη Βασίλισσα των ουρανών που στέκεται στα δεξιά του Κυρίου. Έχουμε αναρίθμητες τέτοιες μαρτυρίες μέσα στο αρχικό υλικό της Γραφής.
Σύμβολα της Παναγίας στους Χαιρετισμούς
Ρίξτε μια ματιά στους Χαιρετισμούς. Να δείτε πώς ό,τι αποδίδεται στον Χριστό, αντανακλάται στην Παναγία. «Χαῖρε ὄρος ἀλατόμητον». Ποιο είναι το όρος από το οποίο αποκόπηκε ο λίθος, δηλαδή ο Χριστός, παρά η Παρθένος; Ή σκεφτείτε τον στίχο: «Χαῖρε, λουτὴρ ἐκπλύνων συνείδησιν». Ποιος είναι αυτός ο λουτήρας που ξεπλένει τη συνείδηση; Είναι το μυστήριο της ιεράς εξομολογήσεως. Ποιος το ενεργεί και εκπλύνει τις αμαρτίες; Ο Υιός. Αλλά η δεξαμενή, ο νιπτήρας—ο λουτήρ— είναι η Παναγία.
«Χαῖρε στάμνε χρυσῆ περιέχουσα τὸ μάννα». Οι Εβραίοι φύλαξαν σε μια χρυσή στάμνα το μάννα της ερήμου, ως ευλαβές ενθύμιο της θαυμαστής τροφής που τους έδωσε ο Θεός για να ζήσουν. Το αληθινό μάννα, όμως, είναι ο Ιησούς Χριστός, όπως ο Ίδιος είπε: «Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς» (Ιω. 6:51). Η στάμνα που χωράει και φυλάττει αυτό το Ουράνιο Μάννα, ποια είναι; Η Παναγία. Και ούτω καθεξής. Οι προτυπώσεις είναι ατέλειωτες. Αν έπρεπε να κάνουμε ομιλίες για την Παναγία μας, δεν θα τελειώναμε ποτέ. Αρκεί μόνο να αρχίσεις να σκάβεις με ευλάβεια στο χώμα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, και βρίσκεις παντού την παρουσία της.